Логистикадағы негізгі KPI көрсеткіштері: қойма үдерістері мен тасымалдау жүйесінің тиімділігін қалай арттыруға болады

Елестетіп көріңіз: қоймаңыз тәулік бойы жұмыс істейді, жүк көліктері кесте бойынша жолға шығады, ал клиенттер тіпті көлік кептелісіндегі шұғыл жеткізу үшін де бес жұлдыз қояды. Арман сияқты естіле ме?

Шын мәнінде, дұрыс таңдалған KPI арқылы логистиканы басқаруды үйренген компаниялар дәл осылай жұмыс істей алады.

Логистикадағы KPI дегеніміз не? Бұл есептегі жай сандар емес, компанияның қай жерде табыс тауып, қай жерде ақшасын жоғалтып жатқанын көрсететін бағдар. Логистикалық жүйенің тиімділік көрсеткіштері жеткізу процестеріндегі бейберекеттікті анық әрі болжамды механизмге айналдыруға көмектеседі.

KPI неліктен маңызды

Бұрын логистика көбіне «ең бастысы — жүк межелі жерге жетсе болды» қағидасымен жұмыс істейтін. Бүгінде мұндай тәсіл рулетка ойнаумен тең.

Нарықтың соңғы деректеріне сәйкес, негізгі көрсеткіштерді небәрі 3–5%-ға жақсартудың өзі миллиондаған қосымша пайда әкелуі мүмкін.

Көлік логистикасының KPI көрсеткіштері мен қойма көрсеткіштері әлсіз тұстарды елеулі мәселеге айналмай тұрып анықтауға мүмкіндік береді. Көліктің жүктелуі бақыланбаса, жанармай шығындары өседі. Қоймадағы жинақтау дәлдігі төмендесе, қайтарымдар мен наразы клиенттер саны көбейеді.

Негізгі артықшылық — компания болжамға сүйеніп әрекет етуді тоқтатып, нәтижелерді саналы түрде басқара бастайды. Басшылық процестердің нақты көрінісін алады, ал қызметкерлер сыйақыны қандай нәтиже үшін алатынын түсінеді.

Логистикадағы KPI көрсеткіштерінің негізгі түрлері

Барлық көрсеткіштерді бірнеше негізгі топқа бөлуге болады. Бұл бизнес үшін шын мәнінде маңызды көрсеткіштерді таңдауды жеңілдетеді.

Көлікке қатысты KPI-лар жүктің А нүктесінен Б нүктесіне қалай жеткізілетінін көрсетеді:

• жеткізудің уақыттылығы;
• тапсырыстың толықтығы;
• көліктің жүктелуі.

Қойма KPI-лары қойма процестерінің тиімділігін сипаттайды:

• жөнелту жылдамдығы;
• тапсырыстарды жинақтау дәлдігі;
• қорлар айналымдылығы.

Қаржылық көрсеткіштер логистиканың қаншалықты тиімді екенін көрсетеді:

• бір бірлікті жеткізу құны;
• көлік шығындарының түсімдегі үлесі.

Клиенттер мен персоналға қатысты KPI көрсеткіштері адамдарға байланысты. Ең заманауи жүйенің өзі диспетчер клиентпен дұрыс сөйлеспесе немесе жинақтаушы шаршағандықтан қателессе, күтілетін нәтиже бермейді.

Есептеу мысалдары бар 10 практикалық KPI

Төменде логистикалық жүйенің ең маңызды тиімділік көрсеткіштері берілген. Әр көрсеткіш үшін қарапайым формула және 2026 жылға арналған практикалық бағдар көрсетілген.

1. OTD — On-Time Delivery

Бұл — ең кең таралған көрсеткіштердің бірі.

Формула:

(Уақытында орындалған жеткізулер ÷ Барлық жеткізулер) × 100%

Мысал: 1 200 тапсырыстың 1 140-ы уақытында жеткізілді.

OTD = 95%.

Жақсы нәтиже — 95–97%. Нарық көшбасшылары 98% және одан жоғары көрсеткішке жетеді.

2. OTIF — On Time In Full

OTIF көрсеткіші OTD-ға қарағанда талаптырақ. Ол жеткізу мерзімін де, тапсырыстың толықтығын да ескереді.

Формула ұқсас, бірақ тапсырыс уақытында және толық көлемде жеткізілген жағдайда ғана сәтті деп есептеледі.

2026 жылға арналған бағдар — 92–95%. 90%-дан төмен нәтиже ескерту белгісі болып саналады.

3. Perfect Order Index — POI

Perfect Order Index бірнеше критерийді бір уақытта ескереді:

• мерзімнің сақталуы;
• тапсырыстың толықтығы;
• жүктің бүтіндігі;
• құжаттардың дұрыстығы.

Формула: Әр критерий бойынша пайыздық нәтижелер ондық бөлшек түрінде жазылып, бір-біріне көбейтіледі.

Жақсы әрі шынайы нәтиже — 85–90%. 93%-дан жоғары көрсеткіш өте сирек кездеседі.

4. OTS — On-Time Shipping

OTS — OTD көрсеткішінің қоймадағы баламасы. Ол көліктердің қоймадан қаншалықты уақытында шығатынын көрсетеді.

Жақсы нәтиже — 97–99%. Қоймадағы процестерді жолдағы тасымалға қарағанда бақылау оңайырақ.

5. Көліктің жүктелу коэффициенті

Бұл көрсеткіш көлік сыйымдылығының тиімді пайдаланылып жатқанын немесе компанияның бейнелі түрде «ауаны тасып жүргенін» көрсетеді.

Формула:

(Нақты салмақ немесе көлем ÷ Ең жоғары сыйымдылық) × 100%

Мақсатты көрсеткіш — 82–88%. 75%-дан төмен нәтиже маршруттарды қайта қарау қажет екенін білдіреді.

6. Бір бірлікке шаққандағы жеткізудің өзіндік құны

Қарапайым, бірақ өте нақты көрсеткіш.

Формула:

Барлық көлік шығындары ÷ Жеткізулер саны

7. Көлік шығындарының түсімдегі үлесі

Формула:

(Көлік шығындары ÷ Түсім) × 100%

Көптеген кәсіпорындар үшін қалыпты деңгей — 4–7%. Нақты көрсеткіш жүктің түріне байланысты.

8. Қорлар айналымдылығы

Бұл көрсеткіш қоймадағы тауарлардың бір жыл ішінде неше рет сатылып, қайта толықтырылатынын көрсетеді.

Формула:

Сатылған өнімнің өзіндік құны ÷ Қорлардың орташа құны

Көптеген компаниялар үшін мақсат — жылына 8–15 айналым.

9. Picking Accuracy

Picking Accuracy ешбір қатесіз жинақталған тапсырыстардың үлесін көрсетеді.

Мақсатты көрсеткіш — 99,3–99,7%. Көрсеткішті пайыздық тармақтың оннан бір бөлігіне жақсартудың өзі көп уақыт пен қаражат үнемдеуге мүмкіндік береді.

10. Claims Rate

Формула:

(Шағымдар саны ÷ Барлық жеткізулер) × 100%

Өте жақсы нәтиже — 0,8%-дан төмен. 1,5%-дан жоғары көрсеткіш мәселенің себептерін шұғыл анықтау қажет екенін білдіреді.

KPI көрсеткіштерін тәжірибеде қалай қолдануға болады: қойма және көлік

Қоймада жинақтау дәлдігі мен OTS көрсеткішінен бастаңыз. Егер мекенжайлық сақтау әлі енгізілмесе, оны штрихкодтау жүйесімен бірге іске қосыңыз.

Көлік логистикасындағы ең маңызды көрсеткіштер — көліктің жүктелуі мен OTD. Көлік кептелісі мен ауа райын ескеретін заманауи маршруттау жүйелері тиімділікті айтарлықтай арттыра алады.

Жүргізушілерден кері байланыс жинаған жөн. Олар маршрутты қай жерде қауіпсіз әрі тиімді қысқартуға болатынын жиі жақсы біледі.

Автоматтандыру — негізгі көмекші

KPI көрсеткіштерін қолмен есептеуді бүгінде қағазда бухгалтерлік есеп жүргізумен салыстыруға болады.

TMS және WMS жүйелері операциялық деректердің басым бөлігін автоматты түрде жинайды. Сөйлеу аналитикасы жүйелері диспетчерлердің клиенттермен қарым-қатынас сапасын бақылауға көмектеседі. Бұл — клиенттердің адалдығына айтарлықтай әсер ететін, бірден байқала бермейтін KPI.

Жиі кездесетін қателер

• Барлығын өлшеу. Ешкім талдамайтын 40 көрсеткіштен гөрі жеті маңызды KPI пайдалырақ.
• Шынайы емес мақсаттар қою. OTD көрсеткішін бір айда қазіргі 82%-дан 99%-ға көтеру командаға шамадан тыс жүктеме түсіреді.
• Адамдарды елемеу. Мақсаты түсіндірілмеген KPI қызметкерлерге қолдау емес, бақылау ретінде көрінеді.
• Тұрақты талдаудың болмауы. Қорытындысыз және нақты әрекеттерсіз дашбордтағы сандар жай ғана әдемі көрініс болып қалады.

Дәл қазір не істеуге болады

• Компанияңыз үшін маңызды 5–6 KPI таңдаңыз.
• Олардың қазіргі мәндерін есептеңіз.
• Ең әлсіз 1–2 бағытты анықтаңыз.
• Қарапайым жақсартуларды енгізіп, нәтижені апта сайын бақылаңыз.

Бір айдан кейін қай процестердің жақсарғанын және қай бағыттарға тереңірек талдау қажет екенін көре бастайсыз.

Логистика бөліміне арналған KPI есептердегі сәнді қосымша емес. Бұл қарапайым көлік компаниясын немесе қойманы табыс әкелетін және клиенттерге сапалы қызмет көрсететін үйлесімді жүйеге айналдыратын практикалық басқару құралы.

Маңызды көрсеткіштерді өлшеуден бастаңыз. Бүкіл жүйенің қаншалықты жылдам әрі тиімді жұмыс істей бастайтыны сізді таңғалдыруы мүмкін. Логистикалық процестер тұрақты әрі күтілгендей жұмыс істесе, клиенттер қайта оралады.